Geschreven door Dan Gabriel Miclos, DG Advisory · Geverifieerd: 7 oktober 2026 · 20 min leestijd
Een zelfstandige is iemand die in België voor eigen rekening werkt, zonder arbeidsovereenkomst en zonder ambtenarenstatuut. Als werknemer worden je bijdragen ingehouden op je loon, heb je betaalde vakantie en betaalt je werkgever bij ziekte eerst je loon door. Als zelfstandige betaal je zelf je sociale bijdragen: 20,5% van je netto beroepsinkomen. Het minimum is 890,42€ per kwartaal in 2026, tenzij je primostarter bent. Primostarter ben je in je eerste vier kwartalen in hoofdberoep. Je draagt niet bij voor de werkloosheid en je hebt geen betaalde vakantie. Je hebt wel een pensioen, een ziekteverzekering en het overbruggingsrecht, een uitkering voor enkele situaties van gedwongen stopzetting. De cijfers hieronder gelden voor het hoofdberoep.
| Wat je vergelijkt | Werknemer | Zelfstandige in hoofdberoep |
|---|---|---|
| Sociale bijdragen | 13,07% van het brutoloon, ingehouden door de werkgever; de werkgever betaalt daarnaast zijn eigen deel | 20,5% van het netto beroepsinkomen, door jou betaald per kwartaal |
| Minimum | Bestaat niet | 890,42€ per kwartaal in 2026, ook als je niets verdient; 459,82€ in het eerste jaar, op aanvraag, als primostarter |
| Werkloosheid | Je draagt ervoor bij (0,87%) | Je draagt niet bij; er is het overbruggingsrecht, in enkele situaties |
| Ziekte | Eerst gewaarborgd loon van de werkgever, daarna een uitkering van het ziekenfonds | Niets onder 8 dagen; boven 7 dagen een vast dagbedrag van het ziekenfonds |
| Arbeidsongeval | Verzekerd door de werkgever | Geen arbeidsongevallenverzekering, behalve bij digitaal platformwerk |
| Jaarlijkse vakantie | Doorgaans 4 betaalde weken per jaar | Geen betaalde vakantie |
| Inkomstenbelasting | Schijven van 25% tot 50% | Dezelfde schijven; je betaalt vooraf, in vier keer per jaar |
De cijfers voor 2026 komen van het RSVZ, het Rijksinstituut voor de Sociale Verzekeringen der Zelfstandigen, en uit de instructies van de RSZ, de Rijksdienst voor Sociale Zekerheid.
Een zelfstandige is, volgens het RSVZ, een natuurlijk persoon die in België werkt zonder arbeidsovereenkomst en zonder ambtenarenstatuut. De activiteit moet regelmatig zijn en een winstoogmerk hebben. De bedoeling om winst te maken volstaat, ook als je nog geen inkomsten hebt. Een werknemer werkt tegen een loon, onder het gezag van een werkgever. Het verschil tussen de twee statuten is dat gezag. Het RSVZ noemt vier criteria waarmee het beoordeeld wordt:
Sociale bijdragen zijn het bedrag dat je elk kwartaal betaalt aan je sociaal verzekeringsfonds, het fonds voor de sociale zekerheid van zelfstandigen. Ze worden berekend als een percentage van je beroepsinkomen. Het beroepsinkomen is je bruto-inkomen min je beroepskosten en beroepsverliezen, zoals de fiscus het vaststelt. Het RSVZ geeft de percentages voor het hoofdberoep:
De definitieve bijdrage wordt berekend op het inkomen van het jaar zelf: voor 2026 op je inkomen van 2026. De fiscus stelt dat inkomen pas na een of twee jaar vast. Tot dan betaal je voorlopige bijdragen.
Een primostarter is, volgens het RSVZ, een zelfstandige in hoofdberoep die dat statuut in de laatste 20 kwartalen niet had. Ook wie van bijberoep of als student-zelfstandige naar hoofdberoep overstapt, valt eronder. In de eerste vier kwartalen is de minimumbijdrage van een primostarter lager: 459,82€ per kwartaal in 2026, als je geraamde inkomen niet hoger is dan 8.972,07€ per jaar. De voorlopige verlaging vraag je zelf aan bij je fonds, met elementen die aantonen dat je inkomen laag zal zijn. Anders betaal je voorlopig 771,90€ in het eerste kwartaal en 890,42€ in de volgende, en wordt de verlaging vanzelf toegepast bij de definitieve berekening. De 118,52€ minder in het eerste kwartaal is een eenmalige korting. Je sociale rechten zijn dezelfde als die van de andere zelfstandigen in hoofdberoep.
Kun je je bijdragen niet betalen? Het RSVZ raadt aan om zo snel mogelijk contact op te nemen met je fonds. Samen bekijken jullie of een vermindering van de voorlopige bijdragen of een afbetalingsplan mogelijk is. Lukt ook dat niet, dan kun je bij het RSVZ een vrijstelling van bijdragen vragen, geheel of gedeeltelijk. Je moet aantonen dat je tijdelijk in een moeilijke financiële situatie zit. De aanvraag dien je in binnen 12 maanden. Vrijgestelde kwartalen tellen niet mee voor je pensioen. Ben je pas gestart? De vrijstelling voor je eerste vier kwartalen kun je pas vanaf het vijfde aanvragen.
De personenbelasting wordt berekend per schijf, met tarieven van 25% tot 50%. De FOD Financiën (de federale belastingdienst) geeft de schijven voor de inkomsten van 2026:
| Schijf van het belastbaar inkomen (inkomsten 2026) | Tarief |
|---|---|
| Van 0€ tot 16.720€ | 25% |
| Van 16.720€ tot 29.510€ | 40% |
| Van 29.510€ tot 51.070€ | 45% |
| Boven 51.070€ | 50% |
De belastingvrije som is 11.180€ voor de inkomsten van 2026. Het verschil zit in de betaling. Als zelfstandige doe je voorafbetalingen, om een belastingvermeerdering te vermijden. Voor de inkomsten van 2026 is de vermeerdering 4,50%. De vervaldagen in 2026 zijn 10 april, 10 juli, 12 oktober en 21 december. De dag waarop het geld op de rekening van Financiën staat, telt. Heb je je in 2024, 2025 of 2026 voor het eerst als zelfstandige in hoofdberoep gevestigd? Dan betaal je geen vermeerdering voor het aanslagjaar 2027. Hoeveel je opzijzet voor de belasting, hangt af van je inkomen, je kosten en je gezin. Check het met je boekhouder. Verkoop je goederen of diensten? Lees dan ook de gids over btw.
Je bijdragen financieren vier takken: de gezinsbijslag, de pensioenen, de ziekte- en invaliditeitsverzekering en het overbruggingsrecht. Voor de werkloosheid draag je niet bij.
Als zelfstandige heb je geen gewaarborgd loon. De uitkering wordt betaald door je ziekenfonds, volgens de regels die het RSVZ geeft:
| Jouw situatie | Bedrag per dag in het eerste jaar |
|---|---|
| Met gezinslast | 82,64€ |
| Alleenstaand | 65,56€ |
| Samenwonend | 50,28€ |
Dat zijn de bedragen die het RSVZ in oktober 2026 toont. De voorwaarden: je bent aangesloten bij een ziekenfonds, je hebt de wachttijd van 6 maanden doorlopen of bent ervan vrijgesteld, en je hebt je bijdragen betaald. Je behandelend arts vult het getuigschrift van arbeidsongeschiktheid in. Je bezorgt het binnen 7 kalenderdagen aan de adviserend arts van je ziekenfonds, de eerste ziektedag niet meegerekend. Ben je te laat, dan kan het ziekenfonds 10% van je uitkering inhouden tot de dag van je aangifte. Ben je hoogstens een maand te laat, dan wordt je uitkering niet verminderd, één keer per tijdvak van arbeidsongeschiktheid. Duurt de ziekte lang? Dan kun je de gelijkstelling wegens ziekte aanvragen. Je betaalt geen bijdragen meer en je blijft verzekerd, ook voor je pensioen. De basisvoorwaarde: je hebt je activiteit volledig stopgezet. Ter vergelijking: een bediende krijgt zijn loon van de werkgever tijdens de eerste 30 dagen. Daarna betaalt het ziekenfonds hem 60% van het begrensde brutoloon.
Een werknemer is door zijn werkgever verzekerd tegen arbeidsongevallen. Zelfstandigen hebben die verzekering niet. Eén uitzondering: werk je als zelfstandige voor een digitaal opdrachtgevend platform, dan moet het platform je sinds 1 januari 2026 verzekeren. Na een ongeval val je terug op de ziekte- en invaliditeitsverzekering van hierboven. Je kunt je bescherming uitbreiden met aanvullende verzekeringen, op eigen kosten. Welke verzekeringen er voor een zelfstandige bestaan, lees je in de gids over beroepsverzekeringen.
Zelfstandige moeders hebben moederschapsrust. Voor een moederschapsrust die begint vanaf 1 juli 2026 geeft het RSVZ 15 weken. Dat zijn 3 verplichte weken, één voor de bevalling en twee erna, plus 12 weken naar keuze. De laatste 3 weken naar keuze hangen af van het aantal dienstencheques dat je in de plaats daarvan vraagt. De moederschapsuitkering is 917,33€ per week tijdens de eerste 4 weken en 839,82€ vanaf de vijfde week, bij voltijdse moederschapsrust. Je betaalt geen bijdragen voor de twee kwartalen na het kwartaal van de bevalling, en je rechten blijven volledig. Zelfstandige vaders en meeouders kunnen hun werk maximaal 20 dagen onderbreken, in de vier maanden na de geboorte. Hun uitkering is 107,14€ per volledige dag. Je vraagt ze aan bij je sociaal verzekeringsfonds, voor het einde van het kwartaal na het kwartaal van de geboorte. De voorwaarden: je bent zelfstandige in hoofdberoep en je betaalde je bijdragen voor de twee kwartalen voor het kwartaal van de geboorte, of je was toen werknemer. De moederschapsrust vraag je aan bij je ziekenfonds. De voorwaarden zijn die van bij ziekte: een wachttijd van 6 maanden en betaalde bijdragen.
Je pensioen als zelfstandige hangt af van de jaren waarvoor je bijdragen betaalde en van je inkomsten. De wettelijke pensioenleeftijd is 67 jaar voor wie geboren is vanaf 1 januari 1964. Voldoe je aan bepaalde voorwaarden, dan kan je pensioen berekend worden op basis van het minimumpensioen. Vanaf 1 september 2026 is het minimumpensioen voor een volledige loopbaan 22.582,98€ per jaar voor een alleenstaande. Je pensioendossier bekijk je online, op mypension.be.
Elke zelfstandige moet zich aansluiten bij een ziekenfonds naar keuze. Je bent verzekerd tegen de grote en de kleine risico's, ook het bezoek aan de huisarts en geneesmiddelen, net als werknemers. De verzekering geldt ook voor de personen die je ten laste hebt. De kinderbijslag wordt betaald door de gemeenschappen, volgens de woonplaats van het kind. In Vlaanderen is dat het Groeipakket, de Vlaamse kinderbijslag.
Drie dingen die een werknemer heeft en die jij als zelfstandige niet meer hebt.
Het overbruggingsrecht is een maandelijkse uitkering, plus het behoud van bepaalde sociale rechten, wanneer je gedwongen bent je activiteit te onderbreken of stop te zetten. Het RSVZ noemt de situaties:
Een vrijwillige stopzetting hoort niet bij de situaties hierboven. Dan blijft de voortgezette verzekering over: je betaalt zelf een kwartaalbijdrage en je blijft verzekerd tot je een andere activiteit hebt. Je kiest tussen twee formules: alleen pensioen of pensioen plus ziekteverzekering. Ze duurt maximaal twee jaar. Je vraagt ze aan bij je fonds binnen drie kwartalen na de stopzetting. De voorwaarde: je betaalde bijdragen als hoofdberoep in het kwartaal van de stopzetting en in de drie kwartalen ervoor.
Over werkloosheid beslist de RVA, de Rijksdienst voor Arbeidsvoorziening. De regels hieronder zijn die van na 1 maart 2026, uit het RVA-infoblad T200. Om een werkloosheidsuitkering te krijgen heb je 312 arbeidsdagen in loondienst nodig, of gelijkgestelde dagen, in een referteperiode van 36 maanden. Dagen als zelfstandige tellen niet mee. De referteperiode wordt wel verlengd met de periodes van minstens 3 maanden waarin je zelfstandige was, met maximaal 15 jaar. Zo kunnen je dagen als werknemer van voor je zaak nog meetellen. Het RVA-infoblad T41 voegt enkele regels toe voor wie een hoofdberoep stopzet:
Een bijberoep is een zelfstandige activiteit naast een job als werknemer of ambtenaar. De voorwaarde van het RSVZ voor werknemers: je job is minstens de helft van een voltijdse job. Het RSVZ telt de uren per maand. VLAIO, het Vlaams Agentschap Innoveren en Ondernemen, geeft het cijfer van 235 uren per kwartaal. Een bijberoep heb je ook met een vervangingsinkomen, bijvoorbeeld een werkloosheidsuitkering, als dat minstens gelijk is aan het minimumpensioen van een alleenstaande zelfstandige: 22.582,98€ per jaar vanaf 1 september 2026. De bijdragen in 2026 hangen af van je netto-inkomen uit het bijberoep:
De FOD Economie (de federale overheidsdienst Economie) somt de stappen hieronder op. Eén termijn ligt vast: je sluit je aan bij een sociaal verzekeringsfonds, uiterlijk op de dag waarop je start.
Ja. Als je job minstens halftijds is, is je activiteit een bijberoep en hangen je bijdragen af van je inkomen.
Als primostarter kun je het verlaagde minimum vragen: 459,82€ per kwartaal in de eerste vier kwartalen, als je geraamde inkomen onder 8.972,07€ blijft. Vraag je het niet aan, dan betaal je voorlopig 771,90€ in het eerste kwartaal en 890,42€ in de volgende.
Als zelfstandige draag je niet bij voor de werkloosheid. Je hebt het overbruggingsrecht, in de situaties die het RSVZ noemt, of een uitkering op basis van je vroegere dagen als werknemer.
Onder 8 dagen niets. Boven 7 dagen betaalt het ziekenfonds vanaf de eerste dag een vast bedrag: 65,56€ per dag voor een alleenstaande, in het eerste jaar.
Het gezag telt. Past de manier waarop je werkt niet bij het statuut van zelfstandige, dan wordt de relatie geherkwalificeerd als arbeidsovereenkomst. De Commissie Arbeidsrelaties kan je situatie onderzoeken.
Ja, op 1 januari, als je minstens 4 jaar bij je huidige fonds bent en er geen schulden hebt.
Nee. De beroepskaart is alleen nodig voor onderdanen van buiten de Europese Economische Ruimte en Zwitserland.